Ctd 9

vkatg;ü

243. vrhCtMtYk—Rm Ctd bü, sc ;fU rfU mk=Co mu yàg:t yvurG; l ntu—

(fU) IIrs˜tOO mu rfUme htßg fUt rs˜t yrCŒu; ni(

(F) IId{tb mCtOO mu d{tb ô;h vh vkatg; fUu Guºt fUu Ce;h mbtrJíx rfUme d{tb mu mkckr"; rlJtoafU ltbtJ˜e bü hrsôx[ef]U; Ôgr¢;gtü mu rb˜fUh clt rlfUtg yrCŒu; ni<

(d) IIbÆgJ;eo ô;hOO mu d{tb ytih rs˜t ô;htü fUu cea fUt Yumt ô;h yrCŒu; ni rsmu rfUme htßg fUt htßgvt˜, Rm Ctd fUu Œgtusltü fUu r˜Y, ˜tufU yr"mqalt Åtht, bÆgJ;eo ô;h fUu Áv bü rJrlr=oíx fUhü<

(D) IIvkatg;OO mu d{tbeK Guºttü fUu r˜Y ylwåAu= 243F fUu y"el drX; ôJtgút Ntml fUe fUtuRo mkô:t (atnu Jn rfUme Ce ltb mu Òtt; ntu) yrCŒu; ni<

(E) IIvkatg; GuºtOO mu vkatg; fUt Œt=urNfU Guºt yrCŒu; ni<

(a) IIslmkÏgtOO mu Yume ykr;b vqJoJ;eo sldKlt bü yrCrlr'a; fUe dRo slmkÏgt yrCŒu; ni rsmfUu mwmkd; ytkfU\zu ŒfUtrN; ntu dY nî<

(A) IId{tbOO mu htßgvt˜ Åtht Rm Ctd fUu Œgtusltü fUu r˜Y, ˜tufU yr"mqalt Åtht, d{tb fUu Áv bü rJrlr=oíx d{tb yrCŒu; ni ytih RmfUu yk;dZ; Rm ŒfUth rJrlr=oíx d{tbtü fUt mbqn Ce ni>

243fU. d{tb mCt—d{tb mCt, d{tb ô;h vh Yume Nr¢;gtü fUt Œgtud ytih Yumu f]UÀgtü fUt vt˜l fUh mfUude, stu rfUme htßg fUu rJ"tl-bkz˜ Åtht, rJr" Åtht, Wvckr"; rfUY stYk>

243F. vkatg;tü fUt dXl—(1) ŒÀgufU htßg bü d{tb, bÆgJ;eo ytih rs˜t ô;h vh Rm Ctd fUu Wvck"tü fUu ylwmth vkatg;tü fUt dXl rfUgt stYdt>

(2) Fkz (1) bü rfUme ct; fUu ntu;u ýY Ce, bÆgJ;eo ô;h vh vkatg; fUt Wm htßg bü dXl lné rfUgt st mfUudt rsmfUe slmkÏgt cem ˜tF mu ylr"fU ni>

243d. vkatg;tü fUe mkhalt—(1) Rm Ctd fUu Wvck"tü fUu y"el hn;u ýY, rfUme htßg fUt rJ"kl-bkz˜, rJr" Åtht, vkatg;tü fUe mkhalt fUe ctc; Wvck" fUh mfUudt%

vhk;w rfUme Ce ô;h vh vkatg; fUu Œt=urNfU Guºt fUe slmkÏgt fUt Yume vkatg; bü rlJtoal Åtht Chu stlu Jt˜u ô:tltü fUe mkÏgt mu ylwvt; mbô; htßg bü g:tmtÆg YfU ne gks>

(2) rfUme vkatg; fUu mCe ô:tl, vkatg; Guºt bü Œt=urNfU rlJtoal-Guºttü mu ŒÀgG rlJtoal Åtht awlu ýY Ôgr¢;gtü mu Chu stYkdu ytih Rm Œgtusl fUu r˜Y, ŒÀgufU vkatg; Guºt fUtu Œt=urNfU rlJtoal-Guºttü bü Yume her; mu rJCtrs; rfUgt stYdt rfU ŒÀgufU rlJtoal-Guºt fUe slmkÏgt fUt WmfUtu ytckrx; ô:tltü fUe mkÏgt mu ylwvt; mbô; vkatg; Guºt bü g:tmtÆg YfU ne ntu>

(3) rfUme htßg fUt rJ"tl-bkz˜] rJr" Åtht]—

(fU) d{tb ô;h vh vkatg;tü fUu yÆgGtü fUt bÆgJ;eo ô;h vh vkatg;tü bü gt Yumu htßg fUe =Nt bü sntk bÆgJ;eo ô;h vh vkatg;ü lné nî, rs˜t ô;h vh vkatg;tü bü<

(F) bÆgJ;eo ô;h vh vkatg;tü fUu yÆgGtü fUt rs˜t ô;h vh vkatg;tü bü<

(d) ˜tufU mCt fUu Yumu m=ôgtü fUt ytih htßg fUe rJ"tl mCt fUu Yumu m=ôgtü fUt, stu Wl rlJtoal-Guºttü fUt Œr;rlr"ÀJ fUh;u nî rslbü d{tb ô;h mu rCªt ô;h vh fUtuRo vkatg; Guºt vqKo;& gt Ctd;& mbtrJíx ni, Yume vkatg; bü<

(D) htßg mCt fUu m=ôgtü fUt ytih htßg fUe rJ"tl vrhM=T fUu m=ôgtü fUt, sntk Ju]—

(i) bÆgJ;eo ô;h vh rfUme vkatg; Guºt fUu Ce;h rlJtoafUtü fUu Áv bü hrsôx[ef]U; nî, bÆgJ;eo ô;h vh vkatg; bü<

(ii) rs˜t ô;h vh rfUme vkatg; Guºt fUu Ce;h rlJtoafUtü fUu Áv bü hrsôx[ef]U; nî, rs˜t ô;h vh vkatg; bü,

Œr;rlr"ÀJ fUhlu fUu r˜Y Wvck" fUh mfUudt>

(4) rfUme vkatg; fUu yÆgG ytih rfUme vkatg; fUu Yumu yàg m=ôgtü fUtu, atnu Ju vkatg; Guºt bü Œt=urNfU rlJtoal-Guºttü mu ŒÀgG rlJtoal Åtht awlu dY ntü gt lné, vkatg;tü fUu yr"JuNltü bü b; =ulu fUt yr"fUth ntudt>

(5) (fU) d{tb ô;h vh rfUme vkatg; fUu yÆgG fUt rlJtoal Yume her; mu, stu htßg fUu rJ"tl-bkz˜ Åtht, rJr" Åtht Wvckr"; fUe stY, rfUgt stYdt< ytih

(F) bÆgJ;eo ô;h gt rs˜t ô;h vh rfUme vkatg; fUu yÆgG fUt rlJtoal, WmfUu rlJtora; m=ôgtü Åtht yvlu bü mu rfUgt stYdt>

243D. ô:tltü fUt ythGK—(1) ŒÀgufU vkatg; bü—

(fU) ylwmqra; str;gtü< ytih

(F) ylwmqra; slstr;gtü,

fUu r˜Y ô:tl ythrG; hnüdu ytih Rm ŒfUth ythrG; ô:tltü fUe mkÏgt fUt ylwvt;, Wm vkatg; bü ŒÀgG rlJtoal Åtht Chu stlu Jt˜u ô:tltü fUe fwU˜ mkÏgt mu g:tN¢; Jne ntudt stu Wm vkatg; Guºt bü ylwmqra; str;gtü fUe y:Jt Wm vkatg; Guºt bü ylwmqra; slstr;gtü fUe slmkÏgt fUt ylwvt; Wm Guºt fUe fwU˜ slmkÏgt mu ni ytih Yumu ô:tl rfUme vkatg; bü rCªt-rCªt rlJtoal-Guºttü fUtu af{UUtlwf{UUb mu ytckrx; rfUY st mfUüdu>

(2) Fkz (1) fUu y"el ythrG; ô:tltü fUe fwU˜ mkÏgt fUu fUb mu fUb YfU-r;ntRo ô:tl, g:trô:r;, ylwmqra; str;gtü gt ylwmqra; slstr;gtü fUe rô=gtü fUu r˜Y ythrG; hnüdu>

(3) ŒÀgufU vkatg; bü ŒÀgG rlJtoal Åtht Chu stlu Jt˜u ô:tltü fUe fwU˜ mkÏgt fUu fUb mu fUb YfU-r;ntRo ô:tl (rslfUu yk;do; ylwmqra; str;gtü ytih ylwmqra; slstr;gtü fUe rô=gtü fUu r˜Y ythrG; ô:tltü fUe mkÏgt Ce ni) rô=gtü fUu r˜Y ythrG; hnüdu ytih Yumu ô:tl rfUme vkatg; bü rCªt-rCªt rlJtoal-Guºttü fUtu af{UUtlwf{UUb mu ytckrx; rfUY st mfUüdu>

(4) d{tb gt rfUme yàg ô;h vh vkatg;tü bü yÆgGtü fUu v= ylwmqra; str;gtü, ylwmqra; slstr;gtü ytih rô=gtü fUu r˜Y Yume her; mu ythrG; hnüdu, stu htßg fUt rJ"tl-bkz˜, rJr" Åtht, Wvckr"; fUhu&

vhk;w rfUme htßg bü ŒÀgufU ô;h vh vkatg;tü bü ylwmqra; str;gtü ytih ylwmqra; slstr;gtü fUu r˜Y ythrG; yÆgGtü fUu v=tü fUe mkÏgt fUt ylwvt;, ŒÀgufU ô;h vh Wl vkatg;tü bü mu Yumu v=tü fUe fwU˜ mkÏgt mu g:tN¢g Jne ntudt, stu Wm htßg bü ylwmqra; str;gtü fUe y:Jt Wm htßg bü ylwmqra; slstr;gtü fUe slmkÏgt fUt ylwvt; Wm htßg fUe fwU˜ slmkÏgt mu ni&

vhk;w gn ytih rfU ŒÀgufU ô;h vh vkatg;tü bü yÆgGtü fUu v=tü fUe fwU˜ mkÏgt fUu fUb mu fUb YfU-r;ntRo v= rô=gtü fUu r˜Y ythrG; hnüdu&

vhk;w gn Ce rfU Rm Fkz fUu y"el ythrG; v=tü fUe mkÏgt ŒÀgufU ô;h vh rCªt-rCªt vkatg;tü fUtu af{UUtlwf{UUb mu ytckrx; fUe stYde>

(5) Fkz (1) ytih Fkz (2) fUu y"el ô:tltü fUt ythGK ytih Fkz (4) fUu y"el yÆgGtü fUu v=tü fUt ythGK (stu rô=gtü fUu r˜Y ythGK mu rCªt ni) ylwåAu= 334 bü rJrlr=oíx yJr" fUe mbtrË; vh ŒCtJe lné hnudt>

(6) Rm Ctd fUe fUtuRo ct; rfUme htßg fUu rJ"tl-bkz˜ fUtu rvA\zu ýY ltdrhfUtü fUu rfUme Jdo fUu vG bü rfUme ô;h vh rfUme vkatg; bü ô:tltü fUu gt vkatg;tü bü yÆgGtü fUu v=tü fUu ythGK fUu r˜Y fUtuRo Wvcà" fUhlu mu rlJtrh; lné fUhude>

243³ . vkatg;tü fUe yJr", ytr=—(1) ŒÀgufU vkatg;, gr= ;Àmbg ŒJ]út rfUme rJr" fUu y"el vn˜u ne rJDrx; lné fUh =e st;e ni ;tu, yvlu Œ:b yr"JuNl fUu r˜Y rlg; ;theF mu vtka JMo ;fU cle hnude, Rmmu yr"fU lné>

(2) ;Àmbg ŒJ]út rfUme rJr" fUu rfUme mkNtu"l lUu rfUme ô;h vh Yume vkatg; fUt, stu Yumu mkNtu"l fUu XefU vqJo fUtgo fUh hne ni, ;c ;fU rJDxl lné ntudt sc ;fU Fkz (1) bü rJrlr=oíx WmfUe yJr" mbtË; lné ntu st;e>

(3) rfUme vkatg; fUt dXl fUhlu fUu r˜Y rlJtoal,—

(fU) Fkz (1) bü rJrlr=oíx WmfUe yJr" fUe mbtrË; fUu vqJo<

(F) WmfUu rJDxl fUe ;theF mu An btm fUe yJr" fUe mbtrË; fUu vqJo,

vqht rfUgt stYdt&

vhk;w sntk Jn NuM yJr" rsmfUu r˜Y fUtuRo rJDrx; vkatg; cle hn;e, An btm mu fUb ni Jntk Yume yJr" fUu r˜Y Wm vkatg; fUt dXl fUhlu fUu r˜Y Rm Fkz fUu y"el fUtuRo rlJtoal fUhtlt ytJëgfU lné ntudt>

(4) rfUme vkatg; fUe yJr" fUe mbtrË; fUu vqJo Wm vkatg; fUu rJDxl vh drX; fUe dRo fUtuRo vkatg;, Wm yJr" fUu fUuJ˜ NuM Ctd fUu r˜Y cle hnude rsmfUu r˜Y rJDrx; vkatg; Fkz (1) fUu y"el cle hn;e, gr= Jn Rm ŒfUth rJDrx; lné fUe st;e>

243a. m=ôg;t fUu r˜Y rlhno;tYk—(1) fUtuRo Ôgr¢; rfUme vkatg; fUt m=ôg awlu stlu fUu r˜Y ytih m=ôg ntulu fUu r˜Y rlhrno; ntudt,&

(fU) gr= Jn mkckr"; htßg fUu rJ"tl-bkz˜ fUu rlJtoaltü fUu Œgtusltü fUu r˜Y ;Àmbg ŒJ]út rfUme rJr" Åtht gt WmfUu y"el Rm ŒfUth rlhrno; fUh r=gt st;t ni&

vhk;w fUtuRo Ôgr¢; Rm yt"th vh rlhrno; lné ntudt rfU WmfUe ytgw våaem JMo mu fUb ni, gr= Wmlu R¢fUem JMo fUe ytgw ŒtË; fUh ˜e ni<

(F) gr= Jn htßg fUu rJ"tl-bkz˜ Åtht cltRo dRo rfUme rJr" Åtht gt WmfUu y"el Rm ŒfUth rlhrno; fUh r=gt st;t ni>

(2) gr= gn Œël WX;t ni rfU rfUme vkatg; fUt fUtuRo m=ôg Fkz (1) bü JrKo; rfUme rlhno;t mu d{ô; ntu dgt ni gt lné ;tu Jn Œël Yumu Œtr"fUthe fUtu, ytih Yume her; mu, stu htßg fUt rJ"tl-bkz˜, rJr" Åtht] Wvckr"; fUhu, rJrlr'ag fUu r˜Y rl=uorN; rfUgt stYdt>

243A. vkatg;tü fUe Nr¢;gtk] Œtr"fUth ytih Wúth=trgÀJ—mkrJ"tl fUu Wvck"tü fUu y"el hn;u ýY, rfUme htßg fUt rJ"tl-bkz˜, rJr" Åtht, vkatg;tü fUtu Yume Nr¢;gtk ytih Œtr"fUth Œ=tl fUh mfUudt, stu Wànü ôJtgút Ntml fUe mkô:tytü fUu Áv bü fUtgo fUhlu bü mb:o cltlu fUu r˜Y ytJëgfU ntü ytih Yume rJr" bü vkatg;tü fUtu Wvgw¢; ô;h vh, Yume N;tuø fUu y"el hn;u ýY, stu Wmbü rJrlr=oíx fUe stYk, rlb¿r˜rF; fUu mkck" bü Nr¢;gtk ytih Wúth=trgÀJ àgtd; fUhlu fUu r˜Y Wvck" rfUY st mfUüdu, y:to;T&—

(fU) ytr:ofU rJfUtm ytih mtbtrsfU àgtg fUu r˜Y gtusltYk ;igth fUhlt<

(F) ytr:ofU rJfUtm ytih mtbtrsfU àgtg fUe Yume ôfUebtü fUtu, stu Wànü mtîve stYk, rslfUu yk;do; Ju ôfUebü Ce nî stu ÉgthnJé ylwmqae bü mqaecõ rJMgtü fUu mkck" bü nî, fUtgtoràJ; fUhlt>

243s. vkatg;tü Åtht fUh yr"hturv; fUhlu fUe Nr¢;gtk ytih WlfUe rlr"gtk-rfUme htßg fUt rJ"tl-bkz˜ rJr" Åtht,—

(fU) Yumu fUh, NwÖfU, v:fUh ytih VUemü W=Td]ne;, mkd]ne; ytih rJrlgturs; fUhlu fUu r˜Y rfUme vkatg; fUtu, Yume Œrf{UUgt fUu ylwmth ytih Yumu rlcoà"ltü fUu y"el hn;u ýY, Œtr"f]U; fUh mfUudt<

(F) htßg mhfUth Åtht W=Td]ne; ytih mkd]ne; Yumu fUh, NwÖfU, v:fUh ytih VUemü rfUme vkatg; fUtu, Yumu Œgtusltü fUu r˜Y ;:t Yume N;tuø ytih rlcoà"ltü fUu y"el hn;u ýY , mblwr=íx fUh mfUudt<

(d) htßg fUe mkra; rlr" bü mu vkatg;tü fUu r˜Y Yumu mntg;t-ylw=tl =ulu fUu r˜Y Wvck" fUh mfUudt< ytih

(D) vkatg;tü Åtht gt WlfUe ytuh mu f{UUbN& ŒtË; rfUY dY mCe "ltü fUtu sbt fUhlu fUu r˜Y Yume rlr"gtü fUt dXl fUhlu ytih Wl rlr"gtü bü mu Yumu "ltü fUtu rlfUt˜lu fUu r˜Y Ce Wvck" fUh mfUudt,

stu rJr" bü rJrlr=oíx rfUY stYk>

243S. rJúteg rô:r; fUu vwlrJo˜tufUl fUu r˜Y rJút ytgtud fUt dXl—(1) htßg fUt htßgvt˜, mkrJ"tl (r;núthJtk mkNtu"l) yr"rlgb, 1992 fUu ŒthkC mu YfU JMo fUu Ce;h g:tNeD{] ytih ;Àv'at;T, ŒÀgufU vtaJü JMo fUe mbtrË; vh, rJút ytgtud fUt dXl fUhudt stu vkatg;tü fUe rJúteg rô:r; fUt vwlrJo˜tufUl fUhudt, ytih stu—

(fU) (i) htßg Åtht W=Td]ne; fUhtü, NwÖfUtü, v:fUhtü ytih VUemtü fUu Yumu Nwõ ytdbtü fUu htßg ytih vkatg;tü fUu cea, stu Rm Ctd fUu y"el Wlbü rJCtrs; rfUY stYk, rJ;hK fUtu ytih mCe ô;htü vh vkatg;tü fUu cea Yumu ytdbtü fUu ;Àmkck"e Ctd fUu ytckxl fUtu<

(ii) Yumu fUhtü, NwÖfUtü, v:fUhtü ytih VUemtü fUu yJ"thK fUtu, stu vkatg;tü fUtu mblwr=íx fUe st mfUüde gt WlfUu Åtht rJrlgturs; fUe st mfUüde<

(iii) htßg fUe mkra; rlr" bü mu vkatg;tü fUu r˜Y mntg;t ylw=tl fUtu,

Ntrm; fUhlu Jt˜u rmõtk;tü fUu cthu bü<

(F) vkatg;tü fUe rJúteg rô:r; fUtu mw"thlu fUu r˜Y ytJëgfU yÆgwvtgtü fUu cthu bü<

(d) vkatg;tü fUu mw=]\Z rJút fUu rn; bü htßgvt˜ Åtht rJút ytgtud fUtu rlr=oíx rfUY dY rfUme yàg rJMg fUu cthu bü,

htßgvt˜ fUtu rmVUtrhN fUhudt>

(2) htßg fUt rJ"tl-bkz˜, rJr" Åkht, ytgtud fUe mkhalt fUt, Wl yno;tytü fUt, stu ytgtud fUu m=ôgtü fUu Áv bü rlgwr¢; fUu r˜Y yvurG; ntüde, ytih Wm her; fUt, rsmmu WlfUt agl rfUgt stYdt, Wvck" fUh mfUudt>

(3) ytgtud yvle Œrf{UUgt yJ"trh; fUhudt ytih Wmu yvlu f]UÀgtü fUu vt˜l bü Yume Nr¢;gtk ntüde stu htßg fUt rJ"tl-bkz˜, rJr" Åtht, Wmu Œ=tl fUhu>

(4) htßgvt˜ Rm ylwåAu= fUu y"el ytgtud Åtht fUe dRo ŒÀgufU rmVUtrhN fUtu, Wm vh fUe dRo fUthoJtRo fUu ôvíxefUkhd Òttvl mrn;, htßg fUu rJ"tl-bkz˜ fUu mbG hFJtYdt>

243¤t. vkatg;tü fUu ˜uFtytü fUe mkvheGt—rfUme htßg fUt rJ"tl-bkz˜, rJr" Åtht, vkatg;tü Åtht ˜uFu hFu stlu ytih Yumu ˜uFtytü fUe mkvheGt fUhlu fUu cthu bü Wvck" fUh mfUudt>

243x. vkatg;tü fUu r˜Y rlJtoal—(1) vkatg;tü fUu r˜Y fUhtY stlu Jt˜u mCe rlJtoaltü fUu fy, rlJtopfU ltbtJ˜e ;igth fUhtlu fUt ytih Wl mCe rlJtoaltü fUu mkat˜l fUt y"eGK, rl=uNu ytih rlgkºtK YfU htßg rlJtora; ytgtud bü rlrn; ntudt, rsmbü YfU htßg rlJtoal ytgw¢; ntudt, stu htßgvt˜ Åtht rlgw¢; rfUgt stYdt>

(2) rfUme htßg fUu rJ"tl-bkz˜ Åtht cltRo dRo rfUme rJr" fUu Wvck"tü fUu y"el hn;u ýY, htßg rlJtoal ytgw¢; fUe muJt fUe N;uø ytih v=tJr" Yume ntüde stu htßgvt˜ rlgb Åtht yJ"trh; fUhu&

vhà;w htßg rlJtoal ytgw¢; fUtu WmfUu v= mu Wme her; mu ytih Wàné yt"thtü vh ne nxtgt stYdt, rsm her; mu ytih rsl yt"thtü vh Wåa àgtgt˜g fUu àgtgt"eN fUtu nxtgt st;t ni, yàg:t lné ytih htßg rlJtoal ytgw¢; fUe muJt fUe N;tuø bü WmfUe rlgwr¢; fUu v'at;T WlfUu r˜Y y˜tCfUthe vrhJ;ol lné rfUgt stYdt>

(3) sc htßg rlJtoal ytgtud Yumt ylwhtu" fUhu ;c rfUme htßg fUt htßgvt˜ htßg rlJtoal ytgtud fUtu W;lu fUboatrhJ]à= Wv˜ç" fUhtYdt rs;lu Fkz (1) Åtht htßg rlJtoal ytgtud fUtu Wmu mtîvu dY f]UÀgtü fUu rlJonl fUu r˜Y ytJëgfU ntü>

(4) Rm mkrJ"tl fUu Wvck"tü fUu y"el hn;u ýY , rfUme htßg fUt rJ"tl-bkz˜, rJr" Åtht, vkatg;tü fUu rlJtoaltü mu mkckr"; gt mkm¢; mCe rJMgtü fUu mkck" bü Wvck" fUh mfUudt>

243X. mkD htßgGuºttü fUtu ˜tdq ntult—Rm Ctd fUu Wvck" mkD htßgGuºttü fUtu ˜tdq ntüdu ytih rfUme mkD htßgGuºt fUtu WlfUu ˜tdq ntulu bü Rm ŒfUth ŒCtJe ntüdu btltu rfUme htßg fUu htßgvt˜ fUu Œr; rl=uoN, ylwåAu= 239 fUu y"el rlgw¢; mkD htßgGuºt fUu ŒNtmfU fUu Œr; rl=uoN ntü ytih rfUme htßg fUu rJ"tl-bkz˜ gt rJ"tl mCt fUu Œr; rl=uoN, rfUme Yumu mkD htßgGuºt fUu mkck" bü] rsmbü rJ"tl mCt ni, Wm rJ"tl mCt fUu Œr; rl=uoN ntü&

vhà;w htíx[vr;, ˜tufU yr"mqalt Åtht] gn rl=uN =u mfUudt rfU Rm Ctd fUu Wvck" rfUme mkD htßgGuºt gt WmfUu rfUme Ctd fUtu Yumu yvJt=tü ytih Wvtk;hKtü fUu y"el hn;u ýY, ˜tdq ntüdu stu Jn yr"mqalt bü rJrlr=oíx fUhu>

243z. Rm Ctd fUt fUr;vg Guºttü fUtu ˜tdq l ntult—(1) Rm Ctd fUe fUtuRo ct; ylwåAu= 244 fUu Fkz (1) bü rlr=oíx ylwmqra; Guºttü ytih WmfUu Fkz (2) bü rlr=oíx slstr; Guºttü fUtu ˜tdq lné ntude>

(2) Rm Ctd fUe fUtuRo ct; rlb¿r˜rF; fUtu ˜tdq lné ntude, y:to;T&—

(fU) ltdt˜îz, buDt˜g ytih rbstuhb htßg<

(F) brKvwh htßg bü Yumu vJo;eg Guºt rslfUu r˜Y ;Àmbg ŒJ]; rfUme rJr" fUu y"el rs˜t vrhM=ü rJ‘btl nî>

(3) Rm Ctd fUe—

(fU) fUtuRo ct; rs˜t ô;h vh vkatg;tü fUu mkck" bü vr'abe ckdt˜ htßg fUu =trso®˜d rs˜u fUu Yumu vJo;eg Guºttü fUtu ˜tdq lné ntude rslfUu r˜Y ;Àmbg ŒJ]út rfUme rJr" fUu y"el =trso®˜d dtuhFt vJo;eg vrhM=T rJ‘btl ni<

(F) rfUme ct; fUt gn y:o lné ˜dtgt stYdt rfU Jn Yume rJr" fUu y"el drX; =trso®˜d dtuhFt vJo;eg vrhM=T fUu f]UÀgtü ytih Nr¢;gtü vh ŒCtJ zt˜;e ni>

¼3d½ vuqlwfpr tkfr;ksa ds fy, LFkkuksa ds vkj{k.k ls lacaf/kr vuqPNsn 243?k dh dksbZ ckr v#.kkpy izns'k jkT; dks ykxw ugha gksxhA

(4) Rm mkrJ"tl bü rfUme ct; fUu ntu;u ýY Ce,—

(fU) Fãz (2) fUu WvFãz (fU) bü rlr=oíx rfUme htßg fUt rJ"tl-bãz˜, rJr" Åtht, Rm Ctd fUt rJô;th, Fãz (1) bü rlr=oíx Guºttü fUu rmJtg, gr= fUtuRo ntü, Wm htßg vh Wm =Nt bü fUh mfUudt sc Wm htßg fUe rJ"tl mCt Rm ytNg fUt YfU mkfUÖv Wm m=l fUe fwU˜ m=ôg mkÏgt fUu cýb; Åtht ;:t Wm m=l fUs Wvrô:; ytih b; =ulu Jt˜u m=ôgtü fUu fUb mu fUb =tu-r;ntRo cýb; Åtht vtrh; fUh =u;e ni<

(F) mkm=~] rJr" Åtht, Rm Ctd fUu Wvck"tü fUt rJô;th, Fãz (1) bü rlr=oíx ylwmqra; Guºttü ytih slstr; Guºttü vh, Yumu yvJt=tü ytih Wvtk;hKtü fUu y"el hn;u ýY, fUh mfUude, stu Yume rJr" bü rJrlr=oíx rfUY stYk ytih Yume rfUme rJr" fUtu ylwåAu= 368 fUu Œgtusltü fUu r˜Y Rm mkrJ"tl fUt mkNtu"l lné mbSt stYdt>

243Z. rJ‘btl rJr"gtü ytih vkatg;tü fUt clt hnlt—Rm Ctd bü rfUme ct; fUu ntu;u ýY Ce, mkrJ"tl (r;núthJtk mkNtu"l) yr"rlgb, 1992 fUu ŒthkC fUu XefU vqJo rfUme htßg bü ŒJ]út vkatg;tü mu mkckr"; rfUme rJr" fUt fUtuRo Wvck", stu Rm Ctd fUu Wvck"tü mu ymkd; ni, sc ;fU mGb rJ"tl-bkz˜ Åtht gt yàg mGb Œtr"fUthe Åtht Wmu mkNtur"; gt rlhrm; lné fUh r=gt st;t ni gt sc ;fU Yumu ŒthkC mu YfU JMo mbtË; lné ntu st;t ni, Rlbü mu stu Ce vn˜u ntu, ;c ;fU ŒJ]út clt hnudt&

vhà;w Yumu ŒthkC fUu XefU vqJo rJ‘btl mCe vkatg;ü, gr= Wm htßg fUe rJ"tl mCt Åtht gt Yumu htßg fUe =Nt bü rsmbü rJ"tl vrhM=T ni, Wm htßg fUu rJ"tl-bkz˜ fUu ŒÀgufU m=l Åtht vtrh; Rm ytNg fUu mkfUÖv Åtht vn˜u ne rJDrx; lné fUh =e st;e ni ;tu, yvle yJr" fUe mbtrË; ;fU cle hnude>

243K. rlJtoal möcà"e btb˜tü bü àgtgt˜gtü fUu nô;Guv fUt Jsol—Rm mkrJ"tl bü rfUme ct; fUu ntu;u ýY Ce]—

(fU) ylwåAu= 243x fUu y"el cltRo dRo gt cltRo stlu fUu r˜Y ;tÀvrgo; rfUme Yume rJr" fUe rJr"btàg;t, stu rlJtoal-Guºttü fUu vrhmebl gt Yumu rlJtoal-Guºttü fUtu ô:tltü fUu ytckxl mu möcrà"; ni, rfUme àgtgt˜g bü Œëld; lnha fUe st,de<

(F) rfUme vkatg; fUu r˜Y fUtuRo rlJtoal, Yume rlJtoal yseo vh ne Œëld; rfUgt stYdt stu Yumu Œtr"fUthe fUtu ytih Yume her; mu Œô;w; fUe dRo ni rsmfUt rfUme htßg fUu rJ"tl-bkz˜ Åtht cltRo dRo rfUme rJr" Åtht ;k WmfUu y"el Wvck" rfUgt stY, yàg:t lné>